☐ Na ziemi chojnickiej – Las Wolność

Wolność (niem.: Buschmühle) – kolonia w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Chojnice. Las Wolność znajduje się około 6 km od Chojnic, przy drodze w stronę Bytowa, którą w czasach dwudziestolecia międzywojennego przebiegała granica między II Rzeczpospolitą i III Rzeszą. Historia niecodziennej nazwy sięga czasów znacznie wcześniejszych. W XIV w. tutejszy las (31 włók) Krzyżacy przekazali miastu na wyrąb i pastwisko po południowo-zachodniej stronie Jeziora Charzykowskiego. Las był wolny od podatku.






Las przywilejem wystawionym 14 maja 1346 roku w Człuchowie, wielki mistrz Henryk Dusemer, nadał „wiernym naszym mieszczanom i miastu Chojnice z powodu ich wiernej służby (…) i ich prawym dziedzicom i następcom trzydzieści jeden łanów gaju (…), których to łanów nie powinni wykorzystywać do uprawy roli, lecz zachować tylko do sadzenia drzew i na pastwisko dla mieszczan, do posiadania jako wolne dziedzictwo z prawem wieczystym. Zwalniamy więc mieszczan od opłaty trzech grzywien, które z tychże łanów każdego roku powinny być darowane.” Wtedy to ponoć zyskał nazwę „Wolność”. Przywilej ustalił sposób użytkowania lasu oraz jego granice w sąsiedztwie Czarnoszyc i Niedźwiedzia (Nieżywięcia).

Chojniccy dziejopisarze o Lesie Wolność

„Ten grunt rozrósł się z czasem w dosyć wielki las, nad którym zawsze miał pieczę wiceprezydent” (I. G. Goedtke „Historia miasta Chojnic”)

„Las Wolność – Wolność, las miejski przy szosie do Bytowa; dnia 14 maja 1346 r. Krzyżacy ofiarowali miastu 31 włók lasu na wyrąb i pastwisko po południowo-zachodniej stronie Jeziora Charzykowskiego. Las był wolny od podatku, dlatego przybrał nazwę „Wolność”; był w posiadaniu miasta do 06.03.1952r.” (Franciszek Pabich, Mały leksykon chojnicki)

„Chojnice miały 31 włók lasu wolnego od czynszów (dzisiejszy las Wolność), nadanych naszemu miastu Chojnicom i wiernym jego obywatelom za ich wierną służbę”… (Chojnice. Dzieje miasta i powiatu,
pod red. Stanisława Gierszewskiego)

„1346 – 14 maja Chojnice otrzymują 31 włók lasu na wyrąb i pastwisko w okolicy Charzyków. Jest to tzw. Las Wolność, który był w posiadaniu miasta do 1952 roku.” (Witold Look, Kazimierz Ostrowski, Chojnice. Kronika dziejów miasta 1275–1975)

6 marca 1952 r. administracja lasów państwowych przyjęła, zgodnie z zarządzeniami Ministerstwa Gospodarki Komunalnej i Ministerstwa Leśnictwa, Las Wolność, leżący przy szosie do Bytowa w odległości ok. 6 km od Chojnic, a stanowiący dotychczas własność miasta. (Witold Look, Kazimierz Ostrowski,
Chojnice. Kronika dziejów miasta 1275–1975)

Jak widać z powyższych fragmentów Las Wolność od wieków towarzyszył Chojnicom. Prawdopodobnie dzięki temu związkowi przetrwał w formie zbliżonej do naturalnej. Miasto miało z tego lasu duże korzyści i strzegło swojej posiadłości, co bywało źródłem sporów i procesów z jezuitami, którzy byli właścicielami Nieżywięcia. Konflikty wybuchały też ze szlachtą z Czarnoszyc.

Po zatrudnieniu przez miasto leśniczego prowadzono w Wolności racjonalną gospodarkę. W latach międzywojennych las był przecięty granicą państwową, co ułatwiało przekraczanie granicy w obu kierunkach i przemytniczy proceder. Po drugiej wojnie światowej chojnicka Miejska Rada Narodowa przyznała parafii rzymskokatolickiej 250 m sześciennych drewna sosnowego na odbudowę dachu zniszczonej fary.

Las był w posiadaniu miasta do 06.03.1952r.” Miasto utraciło prawo do posiadania Lasu po sześciu stuleciach. Sekretarz miejski J. Trzebiatowski w swych wspomnieniach napisał z żalem: „Na zarządzenie Ministra Gospodarki i Ministra Rolnictwa miasto zmuszone było przekazać na rzecz Nadleśnictwa Państwowego Chociński Młyn las miejski Wolność o obszarze 480 ha, będący od 1346 r. w posiadaniu miasta.”

Na najwyższym w okolicy Lasu wzniesieniu (206 m n. p. m) – noszącym także nazwę Wolność – odkryto pozostałość średniowiecznego grodziska, datowanego na VIII-X wiek. Obszar ten jest cenny z punktu widzenia historyka. Badania archeologiczne prowadzone przez Gerarda Wilke w 1967 roku doprowadziły do odnalezienia na terenie lasu Wolność dwóch grodzisk. Na podstawie odnalezionych fragmentów ceramiki pierwszą fazę osadnictwa datuje się na koniec okresu halsztackiego i początek okresu
lateńskiego, tj. ok. IV w. p.n.e., zaś drugą fazę osadnictwa wiąże się z wczesnym średniowieczem. Również w Lesie Wolność, stał niegdyś zamek krzyżacki (pisał o nim m.in. Jan Długosz), jednak nigdy nie udało się dokładnie określić, w którym miejscu. Na terenie Lasu Wolność znajduje się osada Wolność.

Wiesława Gołuńska
nauczycielka historii, regionalistka